ABD Başkanı Donald Trump’ın Venezuela’ya yönelik askeri operasyonu ve Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun yakalanması, küresel siyasette deprem etkisi yarattı. Ancak ilk fiyatlamalar, petrol piyasasının bu şoku beklenenden daha sakin karşılayabileceğini gösterirken, yatırımcılar gelişmelerin daha çok orta ve uzun vadeli sonuçlarına odaklanacak gibi görünüyor.
Piyasa kaynaklarına göre ABD saldırıları Venezuela’nın kritik petrol altyapısını hedef almadı. Jose Limanı, Amuay Rafinerisi ve Orinoco Kuşağı’ndaki sahalar faaliyetine devam etti. Bu nedenle küresel petrol arzında ani ve sert bir kesinti yaşanmadı. Uzmanlar, Venezuela kaynaklı riskin şu aşamada “fiyatlara eklenen sınırlı bir jeopolitik prim” ile sınırlı kaldığını belirtiyor.
UBS stratejisti Giovanni Staunovo deniz ablukası ve yaptırımların ihracat üzerinde aşağı yönlü baskı yaratmaya devam edeceğine dikkat çekiyor. Energy Aspects analisti Amrita Sen’e göre ise Venezuela’da üretim, son yaptırımlar ve gemilere yönelik saldırılar nedeniyle zaten yaklaşık yüzde 25 gerilemişti.
Bu gelişmeler, petrol piyasasının arz fazlası ile karşı karşıya olduğu bir dönemde yaşanıyor. Uzmanlara göre, küresel üretim 100 milyon varil/gün seviyesindeyken, Venezuela’dan gelebilecek en kötü senaryoda 0,7–1 milyon varillik kayıp, sistem açısından yönetilebilir görülüyor. Bu da fiyatların neden sakin kaldığını açıklıyor.
Kpler’e göre piyasalar, Venezuela’daki gelişmeleri arz fazlasının gölgesinde fiyatlıyor. Ancak uzmanlar, riskin tamamen ortadan kalkmadığı konusunda uyarıyor. Eğer kriz derinleşir ve bölgesel aktörler özellikle İran sürece dahil olursa, fiyatlarda daha sert hareketler gündeme gelebilir.
Century Financial’dan Vijay Valecha, geçmiş jeopolitik krizlerde petrolün kısa sürede yüzde 5–7 yükseldiğini hatırlatarak, bu haftaki açılışının kritik olacağını söylüyor. Tarihsel olarak Ortadoğu merkezli krizlerde risk primi varil başına 10 doların üzerine çıkmıştı. Şimdilik bu seviyelerden uzak olunsa da, belirsizlik yüksek.
Ancak bazı analistler, bu operasyonu yalnızca askeri değil, ekonomik bir hamle olarak okuyor. Qamar Energy CEO’su Robin Mills’e göre, kısa vadede bir sıçrama yaşansa bile, gelişme uzun vadede petrol piyasası için düşüş yönlü olabilir. Çünkü yeni bir yönetimle birlikte yaptırımların gevşemesi ve Venezuela’nın yeniden dış yatırıma açılması ihtimali masada.
Venezuela, tahmini 303 milyar varil ile dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip. Ancak bugün ürettiği petrol miktarı bunun çok gerisinde. Günlük üretim 0,9–1,1 milyon varil seviyesinde ve küresel arzın yalnızca yüzde 1’ine denk geliyor.
Asıl kritik nokta ise petrolün kalitesi. Venezuela üretiminin yüzde 67’sinden fazlası ağır ham petrol. Bu tür petrol, daha hafif hamlarla kolayca ikame edilemiyor ve rafineriler için daha maliyetli. Bu nedenle Venezuela arzında yaşanacak kesintiler, doğrudan fiyat sıçramasından çok, rafine ürün fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı yaratma potansiyeli taşıyor.
Wood Mackenzie’ye göre Venezuela’nın petrol sektörü, ciddi altyapı sorunlarına rağmen hızlı toparlanma potansiyeline sahip. Sadece bakım ve onarım yatırımlarıyla üretim kısa sürede artırılabilir. Orinoco Kuşağı’na yapılacak sınırlı yatırımlarla Venezuela, 1–2 yıl içinde üretimi 2 milyon varil/güne çıkarabilir. Ancak bunun için önümüzdeki 10 yılda 15–20 milyar dolarlık yatırım gerekiyor.
Irak örneği, rejim değişimi ve yaptırımların kalkmasının üretimi nasıl katlayabildiğini gösteriyor. Ne var ki bugünkü fark, küresel petrol talebinin artık eskisi kadar hızlı büyümemesi. Bu da Venezuela petrolünün piyasaya dönüşünü, fiyatları aşağı çeken bir unsur haline getirebilir. Bu nedenle Trump yönetiminin Venezuela hamlesi, yalnızca bir dış politika hamlesi değil; aynı zamanda enerji fiyatlarını aşağı çekmeyi hedefleyen daha geniş bir stratejinin parçası olarak okunuyor. ABD Hazine Bakanlığı yetkilileri, hem Venezuela hem de Rusya-Ukrayna hattında olası normalleşmelerin petrol arzını artırarak fiyatları düşürebileceğini açıkça dile getiriyor.
