Çok farklı sebze ve meyvelerin üretildiği eski Mamak çöp depolama alanında, yakın zamanda “yaban mersini (blueberry)” yetiştirilmeye de başlandı. Mamak Katı Atık Tesisi’nde halen eski çöp depolamalarından elde edilen gazlarla elektrik üretimi yapılıyor. Açığa çıkan atık ısı da sera ve diğer tesislerde kullanılarak patates tohumu, domates, çilek, salatalık gibi ürünler üretiliyor, hatta deneysel olarak dikey tarım uygulamaları da yapılıyor.
Yakın zamanda üretilen ürünler arasına yüksek antioksidan içeriği nedeniyle çok ilgi gören, yaban mersini de eklendi. Mamak Katı Atık Tesisi arazisinde, 32 dönümlük bir alanda izolasyon yapılarak 16 bin saksıda yaban mersini üretilmeye başlandı. Bitkiler tam verime ulaştığında yıllık 60 ton meyve elde edilmesi bekleniyor. Bluberry’nin güncel piyasa fiyatının 600 TL dolayında olduğu düşünüldüğünde ciddi bir ekonomik değere de ulaşılmış olacak.
Ana vatanı Kuzey Amerika olan, bu bölgedekilere benzer ancak aynı familyadan farklı bir tür olan meyve doğal olarak Türkiye’nin doğu karadeniz sahil bölgesinde de yetişiyor. Bu nedenle, Türkiye’nin karadeniz bölgesinde son zamanlarda kültür türü blueberry de üretilmeye başlandı. Mamak Katı Atık Tesisindeki faaliyet, bu meyvenin başka yerlerde de yetiştirilebilirliğinin de test edilmesi olacak.
Türkiye’de 2023 sonu itibariyle Antalya, Bursa, Sakarya, Rize başta olmak üzere çeşitli illerde 5 bin 274 ton blueberry üretildiği tahmin ediliyor. Türkiye’nin bu üründe hem ihracatı, hem de ithalatı bulunuyor.
Atık Yönetimi ve Atıktan Enerji Üreticileri Derneği (TAYED) Başkanı da olan, Mamak Katı Atık Sahasında faaliyet gösteren şirketin İş Geliştirme Direktörü Ali Rıza Öner, eski Mamak katı atık depolama sahasında yürüttükleri faaliyetlerin Türkiye’nin döngüsel ekonomi vizyonuna önemli örnekler teşkil ettiğini vurgulayarak, “Burada çöp enerjiye, enerji üretime, üretim yeniden topluma dönüyor. Bu proje, Emine Erdoğan Hanımefendi’nin öncülüğündeki Sıfır Atık vizyonunun sahadaki somut yansımasıdır. Türkiye için kent tarımı, karbon nötr üretim ve yerli tohum geliştirme konularında örnek alınabilecek bir model oluşturduk. Bu proje tüm büyükşehirlerde ölçeklenebilir bir yapıya sahip durumda” dedi.
Ali Rıza Öner, Mamak katı atık sahasındaki dönüşümün döngüsel ekonomi açısından, üretimden tüketime kadar değer zinciri içinde çeşitli faydaları görünür hale getirdiğini vurgulayarak, bunları; tüm değer zincirinde yakıt tüketimini ve karbon emisyonlarını azaltma bağlamında, kente yakın üretim sayesinde nakliye mesafesinin kısalması, soğuk zincir ve ambalaj maliyetinin azalması, ürün tazeliği sayesinde besin değerinin korunması olarak sıraladı. Ali Rıza Öner, “tarladan sofraya” yaklaşımının, kendilerinde “şehrin içinden sofraya” haline geldiğini, ayrıca yürütülen tarımsal faaliyetin verimsiz topraklarda bile su tasarrufuyla sürdürülebilir bir üretim örneği oluşturduğunu kaydetti.
