Borsa İstanbul endekslerinde şirketlerin ağırlık hesabına yönelik tartışma sürüyor. Borsa İstanbul’a yakın kaynakların EKONOMİ’ye verdiği bilgiye göre tüm endeks hesaplamaları uluslararası standartlara göre yapılıyor ve tüm dünyada endeks hesaplamalarındaki halka açık payların piyasa değeri ile işlem hacmine göre bir şirketin endekse alınıp alınmayacağına karar veriliyor.
EKONOMİ Gazetesi’nde dün piyasa uzmanlarının endekslerde hızlı yükselen şirketlerin ağırlığının artmasıyla diğer güçlü şirketlerin temsil yeteneğinin kalmadığı ve ağırlık hesaplamalarına başka kriterlerin de eklenmesi gerektiğine yönelik haber yer aldı. Bu haberin üzerine Borsa İstanbul’a yakın kaynaklar tüm endeks hesaplamalarının kural setinin dünyadaki borsalarla aynı olduğunu uluslararası regülatörlere tam uyum sağlandığını vurguladı. Kaynak ayrıca her yıl da bu uyuma yönelik beyanlarını yayımladıklarını hatırlattı.
Endekslerin şeffaf kurallarla oluşturulan ve hesaplanılan ölçütler olduğuna işaret eden kaynağın verdiği bilgiye göre bu kuralların hepsi de Borsa İstanbul internet sitesinde kamuya açık olarak yayımlanıyor. Endekslere hangi şirketin girip hangisinin çıkacağını piyasa oyuncularının da hesaplayabileceğini söyleyen kaynak endeksin genel itibariyle bir fotoğraf çektiğini vurguladı. Kaynağın verdiği bilgiye göre işlem hacmi ve halka açık paylarının piyasa değeri yüksek olan şirketler de bu endekste kendine yer bulabiliyor. Kaynak şöyle konuştu: “Endeksin amacı fotoğraf çekmek olduğu için sizin fotoğraf çektiğiniz grupta işlem hacmi ve halka açık piyasa değeri yüksek olanı fotoğraf dışında tutmanız mümkün değil. Çünkü fotoğrafçı fotoğraf çekmek için orada. Endeks ağırlık hesabı aslında biraz TÜİK enflasyon sepetine de benzer.”
Endekslerin çok değişik versiyonlarla hesaplandığına da dikkat çeken Borsa İstanbul’a yakın kaynak sadece dolar ve Euro cinsinden değil ağırlık sınırlamalı versiyonlarının da olduğunu son günlerde çok konuşulan Aselsan’ın ağırlığının ağırlık sınırlamaları olmayan versiyonda bile yüzde 10 sınırına değmediğini kaydetti. Kaynak, fiyat artışı devam etse de ağırlık sınırlamalı versiyonda ağırlık artışının duracağını belirterek bu işin sorumluları olarak işlerinin fotoğraf çekmek olduğunu ve ana amaçlarını yerine getirmeye çalıştıklarını dile getirdi. Sırf temel endeksler değil değişik versiyonlarıyla da bu işle ilgilenenlere farklı ürünler sunduğunu söyleyen kaynak vatandaşların ise genellikle değişik versiyonlarla ilgilenmediğini belirtti.
EKONOMİ’nin haberinde önerilen endeks ağırlık hesaplamasında bilanço kriterine değinen kaynak bilanço kriterinin dünyada da temel endekslerde uygulanmadığını uygulansaydı dünyanın en değerli şirketlerinden Nvdia’nın ve Boeing’in temel endekslere alınamayacağını vurguladı. Kaynak, negatif özkaynaklara sahip Boeing’i borsa endekslerine sokamayacakları gibi THY örneğini vererek döviz akışı olan şirketin dolar harcamaları da olduğunu bilanço hesabı uygulansa THY’nin endekse giremeyeceğini vurgulayarak bu yüzden dünyada da bilanço kriteri olmadığını ifade etti.
Bazen piyasa uzmanlarından fiyat kazanç oranlarının dikkate alınmasına yönelik öneriler aldıklarını söyleyen kaynak dünyadan örnek verdi ve Nvdia, X gibi muhteşem yedili olarak adlandırılan şirketlerin de bulundukları endekslerde ağırlıklarının arttığını hatırlattı. Kaynak, Nvdia’nın fiyat kazanç oranının 50’lerde olduğunu bu kriter gelse onun da endekse giremeyeceğini belirterek yükselişle ağırlığı artıran bu dünya devi şirketlerin yükselişi ve düşüşüyle endekslerin de paralel hareket ettiğini kaydetti. Kaynak, “Bu şirketlerin hareketleriyle endeks de hareket ediyor ama onların düşüş ve yükselişi bizdeki kadar sert olmuyor” dedi.
MSCI endekslerine giden yolun BİST100’den geçtiğine dair piyasada bir intiba olduğunu dile getiren kaynak bunun doğru olmadığını Borsa İstanbul’un endekse alım kurallarıyla MSCI’nın alım kurallarının aynı olduğuna işaret etti. Borsa İstanbul’a yakın kaynak MSCI’nın da endekse bir şirket almak için halka açık payların piyasa değeri ile işlem hacmine baktığını Borsa İstanbul’un da aynı kriteri göz önüne aldığını tek farkın Borsa İstanbul’un endeks güncellemelerinin MSCI güncellemesinden daha sık olması olduğunu vurguladı. Kaynak, “Aynı kriterlere bakıp seçildiği için önce Borsa İstanbul endekse alıyor sonra MSCI’ya giriyor gibi görünüyor. Ancak Borsa İstanbul’un periyotları daha sık o yüzden önce borsa endekslerine giriyor” diye konuştu.
BİST100, BİST30 ve BİST50 endekslerinin gösterge niteliğinde endeksler olduğunu ve dünyada da bu tür endeksler bulunduğuna işaret eden kaynak, bir de tematik endeksler olduğunu yurtdışında bilançoya dayanan temalarla endeks hesaplaması yapılabildiğini dile getirdi. Ancak gösterge endekslerin iki temel kriteri olduğuna vurgu yapan kaynak tüm ülkelerde halka açık paylarının piyasa değeri ve işlem hacmine göre şirketlerin endekslere alındığını söyledi.
