Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ülkesinin finansal geleceğine dair bugüne kadarki en net mesajlarından birini verdi.
Xi’nin 2024 yılında yaptığı kapsamlı konuşmaya dayanan değerlendirmeleri, Komünist Parti’nin ideolojik ve politik yol haritasını yansıtan Qiushi dergisinde yayımlandı. Metinde, Çin’in para birimi yuan için küresel rezerv para hedefi açık biçimde dile getirildi.
Xi’nin tanımıyla, “güçlü bir finans ülkesi” olmanın temel koşulu, uluslararası ticarette, yatırımlarda ve döviz piyasalarında yaygın biçimde kullanılan, merkez bankalarının rezervlerinde yer alan güçlü bir ulusal para birimine sahip olmak. Bu ifade, Çin tarihinde ilk kez devlet düzeyinde yuanın rezerv para statüsüne ulaşmasının resmî bir stratejik hedef olarak ortaya konması anlamına geliyor.
Xi’nin çıkışı, küresel finans sisteminin kırılganlıklarının daha görünür hale geldiği bir döneme denk geldi. ABD’de Donald Trump döneminde uygulanan düzensiz gümrük tarifeleri, artan jeopolitik riskler ve finansal yaptırımların yaygınlaşması, doların “siyasi araç” olarak kullanıldığı yönündeki eleştirileri artırdı. Bu süreçte doların geleneksel “güvenli liman” rolü de sorgulanmaya başladı.
Financial Times, Qiushi’de yayımlanan metni “Xi, Çin parasının küresel rezerv para statüsüne ulaşmasını istiyor” başlığıyla okuyucularına aktardı.
Gazeteye göre Xi’nin vizyonu, Çin’in dolar merkezli küresel finans mimarisine olan bağımlılığını azaltmayı ve yuanı ticaret, yatırım ve rezerv para olarak daha görünür hale getirmeyi amaçlıyor.
Australia & New Zealand Banking Group’ta kıdemli Çin stratejisti olan Xing Zhaopeng, açıklamaların yalnızca söylem düzeyinde kalmayabileceğine dikkat çekiyor. Zhaopeng’e göre üst düzey liderlik, yeni bir finansal reform sürecine hazırlanıyor:
“Politika yapıcılar, doların küresel sistemde zayıfladığı yönünde güçlü bir mutabakat olduğunu görüyor. Bu nedenle mevcut konjonktürü reformlar için uygun bir fırsat olarak değerlendirebilirler.”
Bu değerlendirme, Çin’in sermaye piyasalarını daha derinleştirme, yuan cinsi finansal ürünleri artırma ve alternatif ödeme sistemlerini yaygınlaştırma adımlarını hızlandırabileceğine işaret ediyor.
Xi’nin metninde en dikkat çekici başlıklardan biri, finansal risklere yaklaşım oldu. Xi, Çin’in finansal sisteminin artık çok daha karmaşık ve birbirine bağlı hale geldiğini, bu nedenle risk önlemenin geçici değil kalıcı bir politika ekseni olması gerektiğini vurguladı.
“Risk önleme ve kontrol, finans çalışmalarının ebedi temasıdır” diyen Xi, finansın reel ekonomiden kopmasının ciddi sonuçlar doğuracağı uyarısında bulundu.
Xi’ye göre finans, kendi içinde dolaşıma girip büyümeye odaklandığında, “kaynağı olmayan bir suya ya da köksüz bir ağaca” dönüşür ve bu durum kaçınılmaz olarak kriz üretir.
Xi, Batı merkezli finans modellerinden farklı olarak “Çin’e özgü sosyalist finans” anlayışını sistematik hale getirmeyi hedeflediklerini belirtti. Bu yaklaşımın, modern finansın genel ilkelerine dayanmakla birlikte Çin’in tarihsel, siyasi ve ekonomik koşullarına uygun bir çerçeve sunduğu ifade edildi.
Qiushi’de yayımlanan metinde, bu yolun sekiz temel ilke üzerine kurulduğu vurgulandı. Bunlar arasında parti liderliğinin merkezde olması, finansın reel ekonomiye hizmet etmesi, risklerin sıkı biçimde kontrol edilmesi, piyasa ve hukuk temelli yeniliklerin teşvik edilmesi ve istikrarın korunması öne çıkıyor.
Xi’ye göre “finansal büyük güç” olmak, yalnızca büyük bir ekonomiye sahip olmakla sınırlı değil. Güçlü bir merkez bankası, sistemik riskleri yönetebilen makro ihtiyati çerçeve, küresel ölçekte faaliyet gösterebilen finansal kurumlar ve uluslararası yatırımcıları çekebilen finans merkezleri bu tanımın ayrılmaz parçaları olarak görülüyor.
Ayrıca Çin’in, küresel finans kurallarının belirlenmesinde daha fazla söz sahibi olmayı hedeflediği, hukuki altyapı ve denetim mekanizmalarının da bu doğrultuda güçlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
Xi, finansal büyük güç hedefinin yalnızca teknik düzenlemelerle değil, aynı zamanda etik ve kültürel bir çerçeveyle desteklenmesi gerektiğini savundu. Bu kapsamda “Çin’e özgü finansal kültür” inşa edilmesi çağrısı yapıldı. Dürüstlük, güvenilirlik, temkinli hareket etme ve hukuka bağlılık, bu kültürün temel taşları olarak sıralandı.
Qiushi’deki yayın sonrası yuan, dolar karşısında yüzde 0,1 değer kazanarak yıl başından bu yana yükselişini yüzde 0,5’e taşıdı. Piyasa oyuncuları, bu hareketi sembolik ancak yön gösterici bir sinyal olarak değerlendiriyor.
Uzmanlara göre yuanın rezerv para olma hedefi, Kuşak ve Yol Girişimi, BRICS Kalkınma Bankası, yerel para cinsinden ticaret anlaşmaları ve alternatif ödeme sistemleriyle birlikte ele alındığında, küresel finans düzeninde uzun vadeli ve yapısal bir dönüşümün habercisi olabilir.
