Son dönemde fiyat hareketleriyle metaller dikkat çekiyor. Altında rekorların başlamasıyla peşine takılan gümüş de zirveden inmiyor. Teknoloji ve sanayideki gelişmeler metallere yönelik arz-talep dengesi sorgulamasını canlı tutarken, alanını genişleten fiyatlamalarda platin, nikel, paladyum derken bakır da en çok ilgi çekenlerden biri olmaya başladı.
Finansal okuryazarlık düzeyi farklı kişilerde bakıra yönelik uyarılar farklı yönlere işaret ediyor. Geleneksel altın yatırımcısı için bakır fiziken bir anlam ifade etmese de genç kuşakta daha küresel eğilimler ve türev ürünlerle bakır öne çıkıyor.
Ekonomim.com işin uzmanlarına sordu: Bakır, yeni altın mı? Bakır, altın ya da gümüş gibi alınıp satılabilen bir varlık mı? Bakırda yükseliş sürer mi?
Bakır ile ilgili son dönem açıklamalara da bakıldığında bakır yatırımı konusunda merak edilenleri derledik. Sanayi, teknoloji ve ekonominin temellerinde bakır önemli ama finansal alanda dikkat etmek gerektiği en çok öne çıkan unsur oluyor.
Altın ve para piyasaları uzmanı Mehmet Ali Yıldırımtürk’e son dönemde bakırla ilgili gelişmeleri yakından takip eden özellikle küçük yatırımcıların nasıl işlem yapacağını sorduğumuzda, öncelikli olarak fiziki alım satımın mümkün olmadığı konusunda uyardı.
Kapalıçarşı’nın duayen ismi Yıldırımtürk, bakır tarafındaki fiyat gelişmeleri ve işlem yapmak isteyenler için şu bilgiler verdi:
“Son günlerde altın fiyatının ve onun paralelinde gümüş fiyatının hızlı yükselmesiyle beraber, artık yatırımcı, yükselmemiş bir şey varsa “onu alayım da oradan biraz getiri elde edeyim” diye bir arayışa girmiş görünüyor. Ancak bu çerçevede sosyal medyada yer alan haberlerin hepsinin doğru olduğuna inanmak mümkün değil. Bir yandan spekülatif hareketlerle veya özellikle sosyal medyada daha çok bilinirlik kazanmak için böyle haberler yapılıyor. Aslında bakır, endüstriyel metallerde ana metal olarak görülür ve dünyadaki stokların yüzde 56’sının bulunduğu Çin önde gelir. Bakıra da bu noktada “doktor bakır” deniliyor.
Editör notu: Emtia piyasalarında, bakır fiyatlarının ekonomideki genel sağlığı gösterebileceğini anlatmak için “Doctor Copper”(Doktor Bakır) terimi kullanılıyor. Bakır, birçok endüstri ve üründe kullanılan temel bir hammadde olduğu için “ekonomik sağlığı” da ölçüyor.
Endüstriyel metallerde bakır yükselirse ona paralel diğerleri de yükseliyor. Ancak bir yatırım aracı olarak bakıldığında, işlem yapılabildiği yerler daha ziyade bankaların yatırım bölümlerinde sanal ortamda veyahut ekran üzerinde hesap açmak suretiyle buralardan kontrat olarak alınıp satılabilir.
Fiziki olarak 10 gram altın ya da 100 gram gümüş gibi, 100 gram bakır işlem görmüyor. Vatandaş genelde altını fiziki olarak da alıp satma eğiliminde olduğu için onlara böyle bir şey tavsiye etmek mümkün değil.
Finansal okuryazarlığı yüksek olan yatırımcıların çeşitlendirme çerçevesinde, vadeli piyasalarda veya kontratlı işlemlerde, kaldıraçlı işlemlerde bu ürünler alınıp satılabiliyor. Bakır olduğu gibi gümüş, kalay, alüminyum hatta kurşun, demir çelik aynı şekilde alınıp satılabiliyor.
Burada vatandaşı bilgilendirirken bu işlemlerin, sanal ortamda veya kaydî olarak yapılıp yapılmadığını da anlatmak gerekiyor. Bunun için de bir aracı kurumda veya bankada, ekranda hesap açmak gerektiğini, bunun üzerinden çalışabileceğini ve TL cinsinden değil dolar bazında işlemlerin yapıldığını da belirtmek gerekiyor.
Bakırda fiziki bir piyasa yok; işlemler yalnızca ekran üzerinden, kaydî olarak yapılabiliyor. Bakır yatırımı yapacakların ekrandan takip etmeleri ve finansal okuryazarlık düzeyinin yüksek olması gerekiyor. Ayrıca gümüş ve altın için fonlar var, alacak olanlar onları da iyi incelemeli, fonun yöneticilerini iyi bilmeli, kazançlarını incelemeleri de gerekir. Bunlar dışında AltınS1 dediğimiz darphanenin altın sertifikasında işlem yapılabiliyor.”
İş Yatırım Genel Müdür Yardımcısı Şant Manukyan, bakır için “Finansallaştırılmış her türlü varlık bir yatırım aracıdır, denilebilir genel bir çerçevede” derken, “Ama günün sonunda faiz, nakit akışı vb. olmadığı için bakır spekülatif ve döngüsel bir enstrümandır” diye de ekliyor.
Manukyan, bakırın son dönemde öne çıkmasının nedenlerini şu şekilde anlatıyor:
“Birkaç tane nedeni var. İlk başta elektrikli araçlar konusu ama daha genel olarak belki ekonominin daha elektrizasyona yönelmesiyle beraber bir öne çıktı. Ardından tabi yapay zekâ uygulamalarının vs. gerektirdiği yatırımlarla beraber orada da talebin belli ölçüde arttığını gördük.
Ama aynı zamanda özellikle mesela son dönemde gümüş hareketiyle beraber Çin’de mesela Çin’in kapalı çarşısında (bu geçen haftanın haber belki görülmüştür) bakır satmaya başladılar. Bakır bazlı külçe ürünler çıkarmaya başladılar. Sonra hemen hükümet engelledi. “Böyle olmaz, bunun nerede satılacağı, hangi fonlarda satılacağı bellidir” şeklinde araya girdi.
Bir diğer gelişme, ülkeler arasındaki aslında veya bloklar arasındaki diyelim ayrışma yani Çin, bakır dahil olmak üzere işleme konusunda çok öne çıkan bir ülke oluyor. Biraz daha aslında bakırın da serbest hareket etmesi tartışılır bir durume geliyor. Yavaş yavaş stratejik bir öneme sahip olmaya başlıyor.”
Şant Manukyan, bakır yatırımı yapmak isteyenler içinde şu detayları verdi:
“Dönemin ruhu gereği spekülatif yatırımın daha arttığını görüyoruz. Bunların ötesinde temel de bir sorun var. 2008 krizi sonrasında keşfedilen bakır yataklarının miktarına ve bakırın kalitesine baktığımızda ciddi anlamda gerilemeler var. O yüzden fiyat yükselişi birkaç tane dinamiğe dayanıyor diyebiliriz. Burada yatırım yapmanın altın gibi verimli bir ETF’i yok, maalesef iyi çalışan bir ETF’i yok ama çeşitli fonlar, bakır maden şirketleri, bakır vadelileri gibi devamlı ekran karşısında oturabilecek olan birisi varsa bunlar üzerinden işlem yapılabilir, pozisyonlar alınabilir.”
Geçtiğimiz hafta, Anadolu Yatırım Genel Müdürü Nuri Sevgen, Nasıl Bir Ekonomi TV YouTube yayınında bakır ile ilgili şu değerlendirmeleri yaptı:
“Bakır, diğer metallere göre talep-arz sorunu yok gibi görünüyor ancak uzun dönemde o da sorun olacak gibi görünüyor. Bakır, daha değerli metaller kategorisine girmeye aday. Bakır, nasıl alınabilir? Bakırda şu an işlem yapan fonlar yok. Bakır borsa yatırım fonu ya da bakırla ilgili TEFAS’ta bir fon yok. Bunların içinde olduğu, portföy haline getirilen bazı fonlar var ama oranı nedir bilmiyorum. Burada yapılacak ne olur? Bakır üzerine FX işlemi yapılabilir, kaldıraçsız yapılabilir risk almak istemiyorsanız. Birebir teminatla yapılacak işlemdir. Yurt dışı piyasalarda bakır üzerine ciddi hem bakır üreticileri hem bakır fiyatlarına endeksli borsa yatırım fonları var. Bunlar alınabilir. Bu tarafta özellikle bakırın içinde olduğu, sadece bakır değil, alüminyum, platin, paladyum falan gibi bazı emtianın da içinde olduğu fonlar var. Bunlara işlem yapan aracı kurumlar da var. Bu tarafta alım faydalı olabilir. Metallerde gelecek dönemde önemli bir hareket bekleniyor. Altın bir miktar artık zirveye yaklaştı. Bakır diğerlerine göre ucuz kalmış görünüyor. Bakır fiziki de alıp tutabilirsiniz ancak altın gibi değil. Gümüş de aslında kararır. Bakırda da aynı şey vardır, bir korozyon olma ihtimali var.”
Fintables YouTube kanalında katıldığı bir yayında da uluslararası piyasalar uzmanı Özgür Hatipoğlu da bakır konusuna değiniyor ve nasıl yatırım yapılabilir, fiyatlarda neler öngörülüyor şu şekilde anlatıyor:
“Önümüzdeki 1-2 yıl içerisinde bakırın çok iyi performans göstereceğini düşünüyorum. Bakır ve bakırla ilgili diğer hisseler de var. Bakır indikatörüm bende şu anda sat çalışıyor. Bu ne demek ben bakırı şu aşamada aşağı satmam. Yukarı gider, terse getirirler. Opsiyonla, sıfır maliyetli, yukarı gitse de bana zarar vermeyecek yapılarla çalışabilirim. Ya da daha akıllıcası, bekle gerçekten satıyorsa satsın, ana trendde bir düzeltme olsun. Sen onu alım fırsatı olarak kullan. Enstrümanda indikatörlerin nasıl çalıştığını da bilmek lazım. Bir de ürün bilgisi çok önemli. Bakır dediğin zaman future ürün mü alacaksın, ETF’ini mi alacaksın, hissesini mi alacaksın, LME’den kontratını mı alacaksın? Bunların hangisini ne zaman yapacağını da bilmek gerekiyor.
Emtia “supercycle” dediğimiz, “commodity supercycle” dediğimiz “emtia süper döngüsü” aslında 2 sene önce başladı. Hatta 3 sene önce. O dönem bulunduğum kurumda okuyordum. Gerçekten de o dönem pozisyon alanlar bugün büyük bayram ediyorlar.”
Özgür Hatipoğlu’nun bakırdaki değerlendirmelerine ek olarak, ekonomim.com’a verdiği bilgilerde, bakır piyasasının temel dinamiklerine ilişkin verileri şu şekilde özetlemek mümkün oluyor:
Küresel bakır talebinin bugün yaklaşık 26 milyon ton seviyesinde olduğu görülürken, 2035’e kadar 32-34 milyon tona yükselmesi bekleniyor. Yalnızca enerji dönüşüm sürecinin aynı döneme kadar 6-7 milyon ton ek talep yaratacağı öngörülüyor.
Güneş ve rüzgâr enerjisi, elektrikli araçlar ve elektrik şebekeleri gelecekteki talep artışının yaklaşık yüzde 65’ini oluşturuyor. Buna karşılık bakır cevheri tenörlerinin son 25 yılda yüzde 1,2’den yüzde 0,6’nın altına gerilediği, büyük bakır yataklarının keşif oranının 1990’lardan bu yana yüzde 70’in üzerinde düştüğü ve 2030’a kadar küresel ölçekte yalnızca 8–10 büyük bakır madeninin devreye girmesinin beklendiği ifade ediliyor.
Geri dönüşüm toplam talebin yüzde 30–32’sini karşılarken, küresel stoklar yaklaşık üç haftalık tüketime denk geliyor. Şili ve Peru’da yüksek fiyatlara rağmen üretim düşüşü de öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.
Mehmet Ali Yıldırımtürk, son dönemde özellikle altın yatırımcılarının hem yükselişin sonuna mı gelindi soruları hem de bütçeler için pahalı kalması nedeniyle gümüşle ilgili de şu bilgileri veriyor:
“Gümüş alamadım çok yükseldi”, “altın zaten alamadım çok yükseldi onun yerine paladyum, platin, bakır vb alayım” diyenler olursa bunların yanlış bir mecrada olduğunu söylemek isterim. Bu ürünlerde biraz daha spekülatif bir fiyat oluşumu oluyor. Kullanılabilirliği ve bulunurluğu oldukça zayıf.
Her ne kadar gümüş, güneş enerjilerinde, elektrikli araçlarda veya yapay zekâda kullanılıyor denilse de bunların kullanım miktarlarının oldukça düşük olduğunu da göz ardı etmemek gerekir. Sadece fark şu: Gümüşün şu anda arz tarafı oldukça zayıf, yeni bir maden ocağının açılması için 5-6 yıl gibi bir zaman gerekiyor. Mevcutlar da büyük fonlarda, kaldıraçlı işlemlerde alınmış olan gümüşler olduğu için sanki gümüş tabiatta çok az varmış gibi bir görünüm sergileniyor.
Duyumlarıma göre, güneş panellerindeki gümüş kullanımının doyuma ulaştığına yönelik haberler de oluyor. Gümüşte biraz daha dikkatli olmak gerekiyor. Örneğin 109 dolar/ons seviyeleri buradan belki 113-15 seviyelerine gelebilir ama 20 günlük bir sürede 90 dolardan 109 dolara geldiğini görüp biraz daha sorgulamak gerekiyor. Dikkatli olmak gerekiyor.
Platin, paladyuma bakacak olursak daha önce karbüratörlü araçlarda bunlar kullanıyordu. Hibrit, elektrikli araçlarla bu kullanım terk edildi. Ancak bu son dönemdeki yükseliş yeni kar arayışı ve çeşitlendirme çerçevesinde yapılıyor olsa da bunun Türkiye’de “fiziki” olarak fiyatının oluştuğu bir piyasa yok. Paladyumu bulamazsınız, aynı şekilde platini bulamazsınız, bunların geri dönüşümü de yok.
Gümüşün bir geri dönüşümü var. Son dönemde fiyatlar çok yükseldiği için şu anda mesela 160-170 TL gibi gramı yani bir kilogramı 160-170 bin lira civarında ve alım satım farkı da çok yüksek. Yani 170 bin liradan aldığınızı 155 bin liradan zor satarsınız, 160 bin liradan aldığınızı 145 bin liradan zor satarsınız. Vatandaş da işte evinde, elinde olan gümüşleri artık kullanmıyoruz bunları, kararıyor da bunu temizlemesi de zor, fiyat yükselmişken bunu satalım yerine altın alalım diyenler de var. Geri dönüşümü aynı bu şekilde var.”
