Ticaret Bakanlığı, Ankara Ticaret Odası (ATO) ve EKONOMİ Gazetesi iş birliğiyle düzenlenen Yasa Dışı Ticaretle Mücadele Konferansı, ATO Başkanı Gürsel Baran’ın ev sahipliğinde gerçekleştirildi. Kayıt dışı ekonominin boyutları, EKONOMİ Gazetesi Yönetim Kurulu Başkanı Hakan Güldağ moderatörlüğünde gerçekleştirilen “Yasa Dışı Ticaretin Etkileri ve Çözüm Yolları” başlıklı panelde masaya yatırıldı.
İzmir Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Özgener, Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu (TGDF) Genel Sekreteri Nihal Mortepe, ATO 51 No’lu Akaryakıt Tesisleri, Petrol ve Petrol Ürünleri Meslek Komitesi Başkanı Ali Cem Cantekin, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Görevlisi Doç. Dr. Hakan A. Yavuz ve BDO Türkiye Ortağı Emrah Akın ve Hacettepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Muhittin Acar konuşma yaptı. Panel öncesi bürokratlar yasa dışı ticaretle mücadele konusunda, kamunun yaptığı düzenlemelerden bahsettiler.
Ticaret Bakanlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü Daire Başkanı Seda Gündüz akaryakıt kaçakçılığında fatura sahteciliğinin öne çıktığını bildirdi. Kaçakçılığın önlenmesiyle ilgili 2024-2028 Strateji Eylem Planından bahse-den Gündüz, yanı sıra uluslararası yükümlülüklerin de yerine getirildiğini söyledi. Türkiye’nin 23,5 milyon kişi ile dünyanın en büyük 9’uncu tütün pazarı olduğunu ifade eden Gündüz, markalı ürünlerin pazar değeri 650 milyar lira iken, markasız ürünlerin 20 milyar lira, ısıtılmış tütün ürünlerinin ve elektronik ürünlerin hacminin 1,5 milyar lira olduğu bilgisini verdi. Sosyal medya ve Telegram üzerinden de yasa dışı ticareti yakından takip ettiklerini dile getiren Gündüz, bazen personelin de bu gruplara katılarak yasa dışı ticareti engellemeye çalıştıklarını anlattı.
Yasa Dışı Ticaretle Mücadele için Uluslararası İttifak Genel Direktörü Jeffrey Hardy ise yasa dışı ticaretin global büyüklüğünün 3,5 trilyon doların üzerinde olduğunun tahmin edildiğini bildirdi. Hardy, tütün ürünleri, akaryakıt ve alkollü içeceklerin yanı sıra ilaç, pestisitler ve gıda alanlarında da yasa dışı ticaretle mücadelenin çok önemli olduğunu söyledi. Gelir İdaresi Başkanlığı Daire Başkanı Murat Vural, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın denetimleri hakkında bilgi verdi. Vural, sigarada vergi yükünün yüzde 79,5’lere geldiğini kaydetti. Hakan Güldağ’ın yönettiği panelde yasa dışı ticaretle mücadelede atılması gereken adımlar ve mevcut durum masaya yatırıldı.
Mahmut Özgener: Tütün sektörü bu kadar büyümeye hazır değildi
İzmir Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Özgener, tütün ve tütün mamulleri sektörünün 2025 yılında yaklaşık 16 milyar dolar değer yarattığını ve üretimin 105 bin ton olarak beklendiğini bildirdi. Üretimin yarısının 43 ülkeye ihraç edildiğini kaydeden Özgener, ÖTV gelirlerinin yüzde 22’sinin tütün ürünlerinden sağlandığını, bunun toplam vergi gelirleri içindeki payının ise yüzde 4 olduğunu ifade etti. Mevzuat değişikliğiyle sigara üretiminde yüzde 30 yerli tütün kullanma şartının sektörü büyüttüğünü anlatan Mahmut Özgener, buna karşılık sektörün değişime tam olarak hazır olmadığını belirtti. Yasa dışı tütün ticaretiyle mücadelenin önemine işaret eden Özgener, bu kapsamda yapılan sıkı denetimlerde kayıt dışı oranının yüzde 10’a kadar indiğini söyledi. Özgener, cezaların caydırıcı olmaması halinde engellemenin güç olacağını aktardı.
Nihal Mortepe: “Halk sağlığı için de büyük risk”
Türkiye Gıda Dernekleri Federasyonu Genel Sekreteri Nihal Mortepe, kayıt dışı ekonominin sadece vergi kaybı anlamına gelmediğini, bunun aynı zamanda halk sağlığı için de büyük risk oluşturduğunu bildirdi. Zincir gıda işletmelerinde ürünlerin hammadde aşamasından itibaren barkod üzerinden sorgulanabilmesine olanak sağlayacak bir düzenleme üzerinde çalıştıklarından bahseden Mortepe, yaşanan sıkıntıların sektörün itibarını da olumsuz etkilediğini anlattı. Nihal Mortepe sektörel gerçekliklerle uyumlu vergi sisteminin kayıtlı ekonomiyi artıracağına dikkat çekerken, sürekli kayıtlı işletmelerin denetlenmesinden de çok sonuç alınamadığını belirtti.
Ali Cem Cantekin: Yoğun olarak fatura kaçakçılığı yapılıyor
ATO 51 numaralı Akaryakıt Tesisleri Petrol ve Petrol Ürünleri Meslek Komitesi Başkanı Ali Cem Cantekin akaryakıt sektöründeki yasa dışı ticaretin önlenmesi için yapılan mevzuat değişikliklerinden bahsetti. Denizcilik sektörüne yönelik ÖTV’siz satışta yaşanan suiistimalin bitme noktasına geldiğini vurgulayan Cantekin, akaryakıt sektöründe fatura kaçakçılığının yoğun olarak yapıldığını dile getirirken UTTS’nin sahte faturayı da engelleyeceğini bildirdi.
Emrah Akın: Tütün ürünlerinde vergi kaybı 150 milyar TL
BDO Yönetici Ortağı Emrah Akın, Türkiye’de yeni nesil ürünler de dâhil olmak üzere yasa dışı tütün ticaretinden kaynaklanan yıllık vergi kaybının 150 milyar TL’ye ulaştığını vurgulayarak, bu durumun hem devlet gelirleri hem de enflasyonla mücadele üzerinde kritik bir baskı yarattığını belirtti. Sigaraların enflasyon sepetindeki yüksek ağırlığı nedeniyle, vergi yapısının nispi (fiyata bağlı) oranlardan maktu (sabit) unsurlara kaydırılmasının mali çarpanı düşürerek ani fiyat artışlarını ve dolayısıyla yasa dışı ürünlere yönelimi engellediğini ifade eden Akın, Türkiye’nin yüzde 45 olan nispi vergi oranının AB ortalaması olan yüzde 26’ya yaklaştırılmasının şeffaflık ve sürdürülebilirlik açısından önemli olduğunu söyledi.
Hakan Yavuz: Kolluk ve gümrük ekipleri özel eğitimden geçmeli
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Öğretim Görevlisi Doç. Dr. Hakan A. Yavuz ise yasa dışı ticareti hukuki boyutuyla ele alarak, kaçakçılıkla mücadele kanunu çerçevesinde görev yapan gümrük memurları ve kolluk güçlerinin, konunun oldukça teknik olması itibarıyla suç tipi ve CMK özel hükümlerine yönelik özel eğitimden geçmesi gerektiğini ifade etti.
