Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump’ın yorumları küresel petrol pazarının arz fazlasıyla yüzleştiği bir dönemde geldi. Petrol fiyatları görece düşük ve uzun erimli tahminlerde petrol talebi belirsizliğini koruyor. Dünyada elektrikli araçlara doğru yönelimin sürdüğü biliniyor.
BBC Para ve Ekonomi muhabiri Gideon Long, Venezuela’nın 303 milyar varil ile dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip olduğunu ve “dünya toplamının yaklaşık %17’sini oluşturduğunu” söylüyor.
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’ne (OPEC) göre Suudi Arabistan 267,2 milyar varil ile ikinci sırada yer alırken, onu 208,6 milyar varil ile İran ve 145 milyar varil ile Irak takip ediyor.
Bu dört ülke birlikte küresel petrol rezervlerinin yarısından fazlasını oluşturuyor.
Ancak Venezuela’nın mevcut petrol üretimi, rezervleriyle kıyaslandığında çok düşük.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın son petrol piyasası raporuna göre, Kasım ayında ülke günde tahmini 860.000 varil üretti.
Bu, on yıl önceki üretiminin ancak üçte biri ve küresel petrol tüketiminin %1’inden daha azını oluşturuyor.
Buna karşın ABD günde yaklaşık 13 milyon varil üretiyor.
Venezuela’nın rezervleri büyük ölçüde, rafine edilmesi daha zor petrolden oluşuyor ancak dizel ve asfalt yapımında yaygın olarak kullanılıyor.
Long, “Venezuela’nın petrolüyle ilgili en önemli şey, petrolün büyük bir kısmının ülkenin doğusunda olması ve nispeten erişilemez olması, büyük bir kısmının ormanlık olması, dolayısıyla petrolün topraktan çıkarılmasının çok kolay olmaması” dedi.
“Bu ağır bir ham petrol. Çok fazla var ama en iyi kalitede değil ve kapsamlı bir işleme tabi tutulması gerekiyor. Dünyada bunu işleyebilecek sadece birkaç yer var” dedi ve bu rafinerilerden bazılarının Teksas’ta bulunduğunu sözlerine ekledi.
Uzmanlar, her tür petrolün yakılmasının iklim değişikliğine katkıda bulunduğunu, ancak Venezuela’nın ham petrolünün, çıkarılması ve işlenmesi sırasında ortaya çıkan emisyonlar nedeniyle küresel ısınma açısından “en kirli petroller arasında” yer aldığını söylüyor.
Maduro’nun selefi eski Devlet Başkanı Hugo Chavez’in ve daha sonra Maduro yönetiminin, devlete ait petrol şirketi PDVSA üzerindeki kontrolü sıkılaştırması ve deneyimli personelin ülkeyi terk etmesi, kimilerine göre 2000’li yılların başından bu yana üretimin keskin bir düşüş göstermesiyle sonuçlandı.
İlk olarak 2015 yılında eski ABD Başkanı Barack Obama döneminde insan hakları ihlalleri iddiasıyla uygulamaya konulan ABD yaptırımları, ülkenin ihtiyaç duyduğu yatırım ve yedek parçalardan da büyük ölçüde mahrum kalmasına neden oldu.
Amerika Birleşik Devletleri bir zamanlar Venezuela petrolünün ana alıcısıydı, ancak Maduro’nun iktidara gelmesinden bu yana, Çin son on yılda birincil hedef haline geldi.
Long, “ABD her yıl Venezuela petrolünün yaklaşık %40’ını satın alıyordu ve bunun nedeni tam da Meksika Körfezi’nde bu petrolü işleyebilecek işleme kapasitesine sahip olmasıydı” dedi.
“Bu gerçekten de ideal bir ilişkiydi. ABD’nin Venezuela’daki ağır ham petrole erişimi vardı, bunun için Ortadoğu’ya ya da Rusya’ya gitmek zorunda değildi, işleme kapasitesine sahipti ve her iki ülke için de iyi işledi.”
Uluslararası bankacılık ve varlık yönetimi grubu olan Investec’in emtia başkanı Callum Macpherson, “Yaşadıkları asıl zorluk altyapıları” diyor.
Oxford Enerji Çalışmaları Enstitüsü’nde kıdemli araştırma görevlisi olan Bill Farren Price BBC’ye yaptığı açıklamada Venezuela petrol endüstrisinin “on yıllar önce en parlak dönemini yaşadığını” ve son 20 yıldır keskin bir düşüş içinde olduğunu söyledi.
“Karmaşık tedarik zinciri ve altyapının büyük bir kısmı yağmalandı, parçalara ayrıldı ve satıldı” diye ekledi.
Aralarında ülkede faaliyet gösteren tek Amerikan petrol üreticisi Chevron’un da bulunduğu bazı Batılı petrol şirketleri Venezuela’da faaliyet göstermeye devam ediyor.
Ancak ABD’nin yaptırımları genişletmesi ve petrol ihracatını hedef alması nedeniyle faaliyetleri önemli ölçüde daraldı.
Chevron, 2022 yılında eski ABD Başkanı Joe Biden döneminde ABD yaptırımlarına rağmen faaliyet göstermek için lisans aldı.
Halihazırda Venezuela’daki petrol üretiminin yaklaşık beşte birinden sorumlu olan şirket, çalışanlarının güvenliğine odaklandığını ve “ilgili tüm yasa ve yönetmeliklere” uyduğunu söyledi.
ABD Başkanı Trump basın toplantısında Venezuela’nın petrol endüstrisini ABD’nin inşa ettiğini ancak sosyalist rejimin bunu “ABD’den çaldığını” söyledi.
“Venezuela’nın petrol endüstrisini ABD’lilerin yeteneği, azmi ve becerisiyle inşa ettik ve sosyalist rejim önceki yönetimler sırasında bunu bizden çaldı” dedi.
Trump’ın iddiası, önceki Venezuela hükümetlerinin petrol üretimini kamulaştırma kararlarına atıfta bulunuyor.
Uluslararası hukuka göre ABD’nin Venezuela’nın petrol rezervleri üzerinde herhangi bir mülkiyet iddiası yok, zira Birleşmiş Milletler tarafından onaylanan Doğal Kaynaklar Üzerinde Daimi Egemenlik İlkesi uyarınca egemen devletler doğal kaynaklarını kontrol etme ve kullanma hakkına sahip.
Bununla birlikte, yabancı yatırımcılar, yetkililer varlıklarına el koyduğunda tazminat talep edebilirler.
ExxonMobil ve ConocoPhillips, Chavez hükümetinin 2007 yılında petrol sektörünü kamulaştırmasının ardından uluslararası mahkemelerde milyar dolarlık tazminatlar kazandı, ancak Caracas her iki davada da ödeme yapmadı.
Veri platformu Kpler’in kıdemli emtia analisti Homayoun Falakshahi, Venezuela rezervlerinden faydalanmayı uman petrol şirketlerinin önündeki başlıca engellerin yasal ve siyasi olduğunu söylüyor.
BBC’ye yaptığı açıklamada, şirketlerin hükümetle bir anlaşma yapması gerektiğini ve bunun da Maduro’nun halefi gelene kadar mümkün olamayacağını söyledi.
Bu durumda firmaların gelecekteki Venezuela hükümetinin istikrarı üzerine milyarlarca dolarlık kumar oynamış olacaklarını da sözlerine ekledi.
“Siyasi durum istikrarlı olsa bile bu aylar süren bir süreç” dedi.
Trump’ın planından faydalanmayı uman şirketlerin Venezuela’nın altyapısına yatırımlarını artırmadan önce yeni hükümetle sözleşme imzalamaları gerekecek.
Analistler Venezuela’nın eski üretimine kavuşmasının on milyarlarca dolar ve muhtemelen on yıl alacağı konusunda uyarıyor.
BP’nin eski genel müdürü Lord Browne BBC’ye yaptığı açıklamada Venezuela’nın petrol endüstrisini yeniden canlandırmanın “çok uzun vadeli bir proje” olduğunu söyledi.
“İnsanlar bir şeyler yapmak için gereken zamanı hafife alıyor. Tüm kaynakları, özellikle de malzeme ve insanları bir araya getirmek çok uzun zaman alıyor.”
Bazı üretimlerde “hızlı bir toparlanma” olsa da, sektör yeniden düzenlenirken üretimin başlangıçta düşebileceğini de sözlerine ekledi.
