Son dönemde gıda fiyatlarındaki artış, Japonya, Birleşik Krallık ve Kanada’da enflasyon görünümünü belirgin biçimde etkiledi. Bu ülkelerde gıda enflasyonu, genel tüketici enflasyonuna alışılmadık ölçüde yüksek katkı yaptı.
Kasım ayında Japonya’da gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 6 artarken, bu artış toplam tüketici enflasyonunun yaklaşık yüzde 60’ını oluşturdu. Birleşik Krallık ve Kanada’da ise gıda enflasyonu yüzde 4,2 seviyesinde gerçekleşti. Söz konusu artışlar, bu ülkelerde TÜFE sepetine sırasıyla yaklaşık yüzde 20 ve yüzde 30 oranında etki etti.
LSEG verileri, ABD ve euro bölgesinde ise daha ılımlı bir tabloya işaret ediyor. Buna göre gıda enflasyonu ABD’de yüzde 2,6, Euro bölgesinde ise yüzde 2,4 seviyelerinde kaldı.
Capital Economics, bu yıl gıda fiyatlarındaki güçlü seyrin kısmen küresel tarım ürünleri fiyatlarındaki daha önceki artışları yansıttığını belirtti. Bu artışlar genellikle tüketici fiyatlarına uzun bir gecikmeyle yansıyor.
Sığır eti ve kahve fiyatları, iklim kaynaklı aksaklıkların rekor düzeyde düşük sığır sürülerine ve kötü kahve hasadına yol açmasının ardından keskin bir şekilde yükseldi.
Bu küresel gelişmeler tüm gelişmiş ekonomileri etkiledi. Ancak gıda enflasyonunun neden Japonya, Birleşik Krallık ve Kanada’da daha yüksek olduğunu tam olarak açıklamıyor.
Yerel arz şokları önemli bir rol oynadı. Japonya’da yerel pirinç fiyatlarındaki artış, kötü iç hasatların ardından geldi. Ülkenin tarım piyasasının nispeten kapalı yapısı bu etkiyi daha da şiddetlendirdi.
Kanada’da, çayır bölgelerindeki aşırı kuraklık koşulları son aylarda et, meyve ve sebze fiyatlarını yükseltti.
İşgücü maliyetleri de bazı ülkelerde önemli bir faktör oldu. Capital Economics, gıda sektöründeki işgücü sıkıntısının Japonya ve Birleşik Krallık’ta güçlü ücret baskılarına katkıda bulunduğunu belirtti. Birleşik Krallık’ta gıda sektöründeki açık iş oranı, diğer sektörlerdeki açık iş oranları düşerken bu yıl yükseldi. Bu durum ücret artışlarını yüksek tuttu.
Japonya’da gıda sektöründeki firmalar, son 30 yılın herhangi bir döneminden daha fazla işçi bulma zorluğu bildirdi.
Buna karşılık, euro bölgesindeki gıda üreticileri işgücü sıkıntısının pandemi öncesine göre daha fazla bir kısıtlama olmadığını bildirdi. ABD veya Kanada’da gıda sektöründeki açık pozisyonlarda belirgin bir artış işareti görülmedi.
Hükümet politikaları Japonya ve Birleşik Krallık’ta maliyet baskılarını artırdı. Her iki ülkede de asgari ücret artışları çoğu diğer gelişmiş ekonomilerden daha yüksek oldu.
Japonya’da asgari ücret, kırk yılı aşkın sürenin en büyük yıllık artışını kaydetti. Birleşik Krallık’ta gıda sektöründeki firmaların yüzde 74’ü, daha yüksek Ulusal Sigorta katkıları nedeniyle satış fiyatlarını artırdıklarını bildirdi.
Merkez bankaları genellikle gıda ve enerjiyi hariç tutan çekirdek enflasyona odaklanırken, Capital Economics, gıda enflasyonunun kalıcılığının Japonya ve Birleşik Krallık’taki politika yapıcıları endişelendirmesi muhtemel. Çünkü baskının bir kısmı işgücü piyasası gerginlikleriyle bağlantılı.
Ekonomistler ayrıca gıda fiyatlarının hanehalkı enflasyon beklentileri üzerinde orantısız bir etkiye sahip olma eğiliminde olduğunu belirtti. Gıda alımları sık yapılır ve fiyat değişiklikleri oldukça görünürdür.
Hanehalkının 5-10 yıl sonrası için enflasyon beklentileri özellikle Japonya ve Birleşik Krallık’ta yüksek. Her iki ülkede de yılbaşından bu yana bu beklentiler yükseldi.
Capital Economics şöyle dedi: “Tüketiciler ve merkez bankaları için iyi haber, gıda enflasyonunun muhtemelen Birleşik Krallık ve Japonya’da zirveye ulaştığı veya zirveye yakın olduğu, ABD ve Euro bölgesinde ise daha ılımlı seviyelerde kalacağıdır.”
Tarım ürünleri fiyatlarında öngörülen düşüşler, önümüzdeki yıllarda çoğu gelişmiş ekonomide gıda fiyatı baskılarının hafifleyeceğine işaret ediyor.
Yılın başlarında hızla yükselen şeker, kakao ve ABD’de yumurta gibi emtiaların fiyatları halihazırda düşmeye başladı. Ayrıca, 237 tarım ürününün yakın zamanda gümrük vergilerinden muaf tutulması, ABD gıda fiyatları üzerindeki bazı yukarı yönlü baskıları azaltması bekleniyor.
Gıda üretici fiyat enflasyonu da çoğu gelişmiş ekonomide dengelenmeye başladı veya düşüşe geçti. Japonya’da ücret baskılarının güçlü kalması beklenirken, Capital Economics, Birleşik Krallık’ta işgücü piyasasındaki gevşemenin gelecek yıl daha yavaş ücret artışına yol açacağını belirtti.
Kanada başlıca istisna olmaya devam ediyor. Oradaki gıda enflasyonunun, gıda üretici fiyat enflasyonundaki toparlanma ve kuraklık koşullarının kalıcı etkileri nedeniyle daha uzun süre yüksek kalması bekleniyor.
2026 başında gıda enflasyonundaki ani yükselişin geçici olması bekleniyor. Bu durum, daha önceki GST tatilinden kaynaklanan baz etkilerine bağlı. Ancak temel fiyat baskıları güçlü kalmaya devam ediyor.
Capital Economics, çoğu gelişmiş ekonomide gıda TÜFE enflasyonunun 2026 sonuna kadar yaklaşık yüzde 2 civarında olmasını bekliyor. Kanada’nın gıda enflasyonunun ise yüzde 4 civarında kalması öngörülüyor. Bu durum, gıda fiyatlarının gelecek yıl Kanada’da genel enflasyon baskısının önemli bir kaynağı olmaya devam edeceğini gösteriyor.
