Trump yönetimi, hızla artan fiyatlar ve konut alım gücüne ilişkin kaygıların yoğunlaştığı bir dönemde, milyonlarca ABD’li için ev sahibi olmayı daha mümkün kılabileceği düşünülen 50 yıl vadeli sabit faizli mortgage modelini hayata geçirmek üzere hazırlıklarını sürdürüyor.
Federal Konut Finansmanı Ajansı (FHFA) Direktörü Bill Pulte, sosyal medyada yaptığı açıklamada, “Başkan Trump sayesinde, gerçekten de 50 yıllık mortgage üzerinde çalışıyoruz. Bu tam anlamıyla oyunun kurallarını değiştirecek bir adım” dedi.
Pulte açıklamasını, Trump’ın sosyal medya paylaştığı Franklin D. Roosevelt’in 30 yıl vadeli mortgage politikalarıyla kendisini karşılaştıran paylaşımla yaptı.
Thanks to President Trump, we are indeed working on The 50 year Mortgage – a complete game changer. https://t.co/HZDPzO0qJG
Fortune’nun haberine göre, ABD’de 30 yıl vadeli sabit mortgage faizlerinin son üç yıldır yüzde 6’nın üzerinde seyretmesi, konut sahipliğini zorlaştırmaya devam ediyor. Redfin verilerine göre, ortalama bir hanehalkı, bugün mortgage ödemelerine gelirinin yaklaşık yüzde 39’unu ayırıyor. Bu, uzun dönemli satın alma değerlerinin oldukça üzerinde bir oran sayılıyor.
Öte yandan, “kilitlenme etkisi” olarak bilinen durum, birçok mevcut ev sahibinin, 2022 öncesinde elde ettikleri düşük faiz oranlarını kaybetmek istemedikleri için evlerini satışa çıkarmamalarına neden oluyor. Bu durum, piyasa hareketliliğini azaltarak fiyatları yukarıda tutuyor ve özellikle genç kuşaklar için ev sahibi olmayı daha da zorlaştırıyor.
Yüksek faiz ve fiyatlar sürerken, “ayarlanabilir faizli” mortgage talebi artıyor. Mortgage Bankacıları Birliği’ne (MBA) göre bu krediler, 2021’den bu yana en yüksek seviyede seyrederek tüm başvuruların %10’undan fazlasını oluşturuyor.
Pulte, Fed Başkanı Jerome Powell’ı, faizleri “yapay biçimde yüksek tutmakla” suçladı. Ayrıca yönetimin “Amerikan Rüyası’nı özellikle gençler için yeniden erişilebilir kılmaya odaklandığını” belirterek, “50 yıllık mortgage, geliştirdiğimiz geniş çözüm yelpazesinin yalnızca bir parçası. Beklemede kalın” dedi.
Önerilen kredi modeli, temel olarak ödeme süresini uzatarak aylık taksitleri düşürmeyi hedefliyor. Fannie Mae’nin hesaplayıcısına göre, 400 bin dolarlık bir ev için %20 peşinat ve %6,575 faiz oranıyla:
Vade Aylık Ana Para + Faiz
Eleştirmenler risklerin büyük olduğuna dikkat çekiyor. Mortgage vadesinin 50 yıla uzatılmasının, toplam faiz yükünü ciddi şekilde artırabileceği, birikimleri yavaşlatabileceği ve borçlanmayı nesiller arası bir yük haline getirebileceğine işaret ediliyor.
Ekonomist Tyler Cowen, devlet destekli bu modelin “aylık ödemeleri düşürüp konut fiyatlarını artırabileceğini, birikimi yavaşlatabileceği ve finansal sistemde faiz oranı riskini yükseltebileceğini” belirtiyor.
Bu durumda kısa vadeli kazanç, mevcut ev sahipleri ve satıcıların lehine olurken, ilk kez ev alacaklar daha yüksek giriş fiyatlarıyla karşı karşıya kalabilir.
Öte yandan sorun da büyüyor. Ulusal Emlakçılar Birliği’nin verilerine göre, ABD’de ilk kez ev sahibi olanların ortalama yaşı 2025 itibarıyla 40’a yükselirken, bu tarihin en yüksek seviyesi oluyor.
ResiClub’dan Lance Lambert’in ifadelerine göre, “Bu, ilk kez ev alan tipik bir ABD’linin, lise mezuniyetine, emeklilikten daha uzak olduğu anlamına geliyor.”
50 yıllık mortgage planı, Pulte’nin ResiClub tarafından düzenlenen ResiDay konferansına katılmasının ardından Fannie Mae ve Freddie Mac’e ilişkin dikkat çekici paylaşımlarla eş zamanlı geldi.
Pulte, ayrıntı vermeden, bu iki devlet destekli konut finansmanı kurumunun, özel şirketlerde hisse senedi alarak pay sahibi olabileceğini söyledi. Bunun, kısa süre önce Intel ile yapılan benzer bir yapıya benzeyebileceğini ifade etti.
“Tüm kartlar bizim elimizde” diyen Pulte, 2008 finans krizinden bu yana devlet kontrolünde olan bu kurumların, şirketlerle “akıllı iş modelleri” karşılığında sermaye payı alabileceğini belirtti.
Sosyal medyada tepkiler yoğun oldu. Yorumlarda, aylık 200-300 dolarlık bir azalışın 20 yıl vadeyle bankaya ödenen faiziyse toplamda evin değerinden fazla artırmasına tepki gösterilirken, emeklilikle karşılaştıranlar da çoğunlukta yer aldı.
